hitzak

etsipengarria. Lurrikara batek astindu du mundua. Ekonomia kapitalistaren zutabeak ikaratu dira. Sistemaren bihotza ukituta dago. “Kapitalismoa birfundatu behar da”, Sarkozyren esana. Sarkozy, Europako lider berria. Ezkerra, zer hintzen eta non hago!

Asteotan Think tanks famatuak zorioneko daude. Aholkularitza horiek -tanke horiek, alegia- saturatu dituzte komunikabideetako agendak euren planteamendu manikeoekin. Garaile atera dira. Jokaldi biribila burutu dute. Krisia, krisia, krisia. Bereganatu dute planetako arreta.

Dilema ere aurkeztu digute: Laguntzak edo kaosa . Munduaren akabera? Gure dirutxoak arriskuan. Ondorioa garbia izan da: bilioika euro bankuentzat, amildegi honetara gidatu gaituzten bankari berberentzat, alegia. Inork galdetu al du nondik aterako diren dirutza horiek? Hobe esanda, nondik kenduko duten? Hezkuntza, Osasun sistema, gizarte-prestakuntzak… arriskuan daude. Ezkerra, zer hintzen eta non hago!

Shock -aren terapia baliatu dute, berriro ere. Naomi Klein idazleak maisuki deskribatu du terapia hori bere azken liburuan (La doctrina del shock ): krisi guztietan hasierako momentuak oso garrantzitsuak dira. Erabakiak di-da batean hartu behar dira. Jai dago, bestela. Shock egoera gizarte osora zabaltzen denean, gaixoak ez du erreakzionatzeko ahalmenik. Izua zabaltzen da. Egoera horretan, gizaki orok du adituen esana sinesteko joera. Estualdietan oso eragin errazak gara denok. Babes falta nagusi denean, aterpea bera dugu amets. Batzuen ametsa, besteen pagotxa. Adibide xume bat: Irakeko gerra. Hura mauka ederra izan da armagintzako nahiz eraikuntza alorreko enpresentzat. Suntsitu lehenengo, eraiki gero. Ehun milaka errugabe hilda. Eta?

Laissez faire-ren amaiera

Nicolas Sarkozyk, egun hauetan: “Merkatuaren diktadura amaitu da, laissez faire politika alboratu behar da”. Frantziako presidenteak burutu behar omen du orain “iraultza etiko eta intelektual berria!”. Lapurrak lapurrari laztan . 1929ko Depresio Handiaren ondoren, antzeko hitzak entzun ziren. Keynes-ek laissez faire ren amaiera iragarria zuen urte batzuk lehenago, “merkatua bera ezin baita berez erregulatu”. Historia errepikatu egiten da. Baina Europan, behintzat, ezkerra out side dago, jokoz kanpo. Nahaspila honetan, inork ez ditu aipatu MME Merkataritza Mundu Erakundea, NDF Nazioarteko Diru Funtsa edota MB Munduko Bankua bezalako erakundeek duten erantzukizun itzela. Beraiek diseinatu, kudeatu eta inposatu dute gaur egun paira-tzen ari garen politika ekonomikoa.

Etxeko panorama

Etxeko panorama. Euskal Herrian, ezkerrak tradizio handia du, baina sakabanatuta dago. Faktore desberdinak direla medio, bataila honetatik out dago. Inkestetan, ordea, biztanleriaren gehiengoak ezkertiartzat jotzen du bere burua, baita “soilik euskal herritartzat” ere. Espektro zabala da, soziologikoki oso identifikatuta, baina gorpuztu gabe dago, artikulatu gabe, zain bezala; zergatik ez esan: bizi dugun egoerarekin nazkatuta eta etsipenetan murgilduta. EAJ-k bere ezkerrean ez du itzalik. Eroso bizi da.

Inertzia zaharrak alde batera uzteko garaia da. Horrelako mugimendu bat gorpuzteko dauden zailtasunak ezagunak dira. Eragozpenak identifikatuta daude. Ez da erraza izango, baina ez diezaiogun garia ereiteari utzi izurritean beldur garelako, ogirik gabe geratuko gara eta.

Txema Ramirez de la Piscina (EHUko irakaslea)

((Diario de Noticias de Alava egunkarian argitaratuta 2008ko urriaren 30an))

urria 31st, 2008 | Tags: krisia | Category: ekonomia | Comments (1)

PSE-EEko lehendakarigai Patxi Lópezek hizkuntza-politikaren gaineko proposamena plazaratu berri du, ustez “bi hizkuntzetan hitz egiten dugun euskaldunez osaturiko gizarteari zuzendua”.
Euskalduna, ordea, euskaraz egiten duen pertsona da (betaurrekoduna betaurrekoak daramatzana den bezalaxe). Besterik gabe, izan Bilbokoa, Biarritzekoa, Idahokoa edo Puerto Mazarrón-ekoa.
López jauna, EAEko gizartea euskal herritarrek osatzen dute, batzuk erdaldunak (elebakarrak) eta beste batzuk euskaldunak (elebidunak ia guztiak). Iruditu zaigu, ordea, zure proposamenaren hartzaileak ez direla euskaldunak bakarrik, EAEko herritar guztiak baizik. Horrenbestez, arretaz irakurri dugu, baita nolabaiteko esperantzaz ere, ezerezean geratu arren.
«Euskararen sustapena bai, baina askatasunez» diozu. Bazen garaia!. Nahiz eta, tira, «baina» hori sobera egon. Izatekotan, “euskara sustatu behar da, eta askatasunez” beharko zukeen. Oroimen historikoa lagun diogu, alegia. Herri honen denboraren talaiatik begiratuta, zenbat eta askatasun eskasagoa izan, euskara galtzaileago. Horretan bat etorriko gara, López jauna. Gogoratuko dituzu, noski, Primo de Rivera, Franco, Arias Navarro, Fraga, Sanz…
«Derrigorrezko atxikimendua», jarraitu dugu irakurtzen, «etorkizunerako gorrotoaren hazia izan ohi baita». Eta ados gaude zurekin, baina zati batean bakarrik, beti ez baita horrela izaten. Eskarmentuagatik dakigu. Honakoa sinatzen dugunok behin eta berriz izan gara, eta izaten gara, behartuak gaztelania erabiltzera. Modu txarrean, maiz askotan. Euskal Autonomia Erkidegoan bertan, argi gera bedi. Baina ez dugu gaztelania gorroto, ezta gutxiago ere, gure guraso eta aiton-amonek gorrotatu ez zuten bezala, haiek gorriak pasatu behar izan zituzten arren, sarritan, espainolez ez jakiteagatik. Gauzak zer diren…
Aldiz, Zuk zeuk eta PSEko buruzagi gehienek, ez duzue erakutsi euskara ikasteko interes handirik. Oker egon gintezke, baina gabezia hori sumatzen dugu zuengan: euskara eta euskaldunonganako errespetu, atxikimendu eta elkarbizitzarako gogo gutxitxo.
Gehiago ere esan duzu: euskarak «bere toki propioa, gaztelaniarekin partekatua» aurkitu behar omen du. Kontxo, gaztelaniarena esan beharrik ez zegoen. Euskarak inoiz galdu behar izan ez zuen tokia berreskuratuko badu, gaztelaniarekin (eta frantsesarekin) batera beharko du izan. Hori esan gabe doa, eskolaurreko haurrek ere badakite ongi. Kontua ez da hori. Kontua da gizartearen parterik handiena, erdaldun elebakarrena, prest ote dagoen “bere tokia” euskararekin partekatzeko. Zuri-zeuri, zer iruditzen zaizu?
«Euskara askatasunez» diozu. Bat gatoz. Baina, eta gaztelania?… askatasunez ere bai? Zer iruditzen? Izan ere, koska hortxe baitago, aitatu dugu lehenago ere. EAEko herri eta hiri askotan oso zaila dago euskaraz askatasunez egitea. Ez bakarrik eremu pribatuan. Erakunde publiko askotan ere bai, herritarrak bi hizkuntzetako edozeinetan hartuak izateko betebehar legezko eta demokratikoa ezarrita duten erakunde publikoetan. Zure alderdiak berak ere ezarritako betebeharra, portzierto.
Agian ez duzu jakingo, baina euskara hizkuntza ofizialean egitea Guardia Zibiliari, Polizia Nazionalari eta, askotan, Ertzaintzari berari ere, ausarkeria galanta da gaur egun ere.
Erakunde frankotan deserosoa da, traba-sortzailea, ekin eta ekin behar izaten da…
Zenbait lekutan, taberna arrunt batean kafesne bat euskaraz eskatzea, adibide egiaztatzen erraza jartzeagatik, kalapita politaren sorburu izan liteke.
Emozioa eta abentura maite dituzu? Egizu proba, egizu euskaraz lehenengo hitza EAEko bazter guztietan. A ze gorabeherak, oilo ipurdia jarriko zaizu!
Jakina, gaztelaniaz no problem. Ezta Nuarbeko plazan ere, egokiera suertatuz gero.
López jauna, erakunde publiko askotan ere, euskaldunok bizi dugun diskriminazioa sendotzea eta areagotzea proposatzen ari zara. Lehentasuna ematen diozu euskara ez jakiteko eskubideari, administrazioan euskaraz hartua izateko eskubidearen aurretik.
Horixe bera proposatuko zenuke espainolarentzat? Pentsaezina, ezta?
«Gehiegitan jasan dugu euskal gizarteak dituen hizkuntzekiko erabilera politizatua eta gehiegikeria politikoez jositako giroa» diozu. Bai, bada. Eta oraingo zurearekin areago.
Guk ere badugu, izan ere, «kulturari buruz ikuspegi moderno eta ireki bat». Horregatik jartzen gara ikaran eta kezkatan, ikusita nola manipulatzen duzuen euskara, bai zure taldeak bai beste batzuek ere, eta nola baztertzen duzuen euskaldunen komunitate ahula.
EAEko gizartea ez da elebiduna egun, López jauna (informazio kaskarra darabilzu, bistakoa denez). Elebiduna izan zen, baina mendetako diskriminazioak eta debekuek, besteak beste, oraingo eremu urrira murriztu dute elebitasuna. Egun EAEko gizartearen heren bat baino ez da elebiduna. Eta hori ez da “berez” gertatu, euria bezala, batzuek gizarteari hori sinistarazi nahi dioten arren.
Geuk bai, guk uste dugu Hizkuntza politikari buruzko hausnarketa sakona egin behar dela, akordio duin bat lortzeko, bi hizkuntzen hiztunen artean bizikidetza librea ahalbideratuko bada. Izan ere, gure iritzirako, euskarazko kultura moderno eta inolako sektakeria ideologikorik gabea sendotzeko bide bakarra dago, alegia, orain arte euskaldunen komunitateari bizkar emanda edota zuzenean hura baztertuz bizi izan diren sektore politiko, sozial eta ekonomikoek beren jokabidea aldatzea, eta euskara eta euskararen komunitatea errespetuz eta aintzakotzat hartuz jokatzea.
Katalunian PSCk eman bazuen urrats hori katalanarekin, arazorik gabe; baita PPko kide batzuek ere…. Han naturala izan dena zergatik da hain zaila EAEn, Iparraldean edota Nafarroan?
Erantzungo diguzu nahi baduzu, López jauna.

Zelai Nikolas, MartIn Rezola, Izaskun Goirigolzarri eta Jonjo Agirre, euskal herritar euskaldun elebidunak

urria 10th, 2008 | Category: euskara | Leave a comment

Patxi López, candidato del PSE a Lehendakari, ha presentado una propuesta de política lingüística, presuntamente dirigida a “esta sociedad compuesta por euskaldunes que hablan dos lenguas”. Sin embargo, euskaldun es simplemente la persona que habla euskara (lo mismo que betaurrekodun es la persona que lleva gafas), sea de Bilbao, de Biarritz, de Idaho o de Puerto Mazarrón. La sociedad de la CAPV estará compuesta en todo caso de ciudadan@s vasc@s (euskal herritarrak) que a su vez serán erdaldunes (monolingües) o euskaldunes (bilingües). Hemos creído entender que su propuesta no es solo para euskaldunes, sino para toda la ciudadanía de la CAPV. Así, la hemos leído con atención, y con alguna (infundada) esperanza.
Habla López de “promocionar el euskara pero en libertad”. ¡Ya era hora! Aunque creemos que el “pero” sobra. En todo caso debería ser “promocionar el euskara y en libertad”. Es por memoria histórica que se lo decimos. Cuanta menos libertad hemos tenido en este pueblo, peor le ha ido al euskara; estaremos de acuerdo en eso… Se acordará usted de Primo de Rivera, Franco, Arias Navarro, Fraga, Sanz…
Afirma que la adhesión obligatoria (derrigorrezko atxikimendua) es “semilla de odio posterior”. Estamos de acuerdo solamente en parte, porque no siempre es así. Hablamos por experiencia. A l@s abajo firmantes se nos ha obligado y se nos obliga en muchas ocasiones a utilizar el castellano. Frecuentemente de muy malas maneras. Sin salir de la CAPV, quede claro. Sin embargo no odiamos el castellano. Tampoco lo odian u odiaban nuestros padres y madres o abuel@s, que soportaron experiencias traumáticas por no saber expresarse en español… Lo que son las cosas.
En cambio, no parece que usted y otr@s much@s dirigentes y cuadros del PSE se hayan esforzado demasiado con el euskara. Nos encantaría equivocarnos, pero es que echamos en falta por parte de ustedes una mayor implicación y respeto para con el euskera y con l@s euskaldunes en su conjunto..
El señor López dice desear que el euskara encuentre su lugar propio y compartido con el castellano. La segunda parte se la podía haber ahorrado. Si el euskara recupera el sitio que nunca debió perder, será compartiéndolo con el castellano (y el francés), eso lo saben hasta l@s lactantes. La cuestión no es esa. La cuestión es si la mayoría de nuestra sociedad, castellanohablante monolingüe, está dispuesta a compartir “su sitio” con el euskara. ¿Qué opina usted mismo?
El euskara en libertad. Estamos con usted. Pero ¿y el castellano?… ¿también en libertad? Ya nos dirá. Es que verá, señor López. Antes ya lo hemos dejado caer. En muchos pueblos y ciudades de la CAPV es muy complicado poder hablar en euskara con libertad. No solamente en el ámbito privado. También en el ámbito de las instituciones públicas, las mismas que tienen el deber legal y democráticamente establecido (también por su grupo) de atender a la ciudadanía en cualquiera de las dos lenguas oficiales.
Igual usted no lo sabe, pero dirigirse a la Guardia Civil o la Policía Nacional, y en muchas ocasiones a la Ertzantza en la lengua oficial euskara, es un ejercicio de temeridad. En muchas instituciones públicas puede resultar incómodo, poco práctico, hay que insistir… Pero es que en muchos establecimientos hosteleros, por poner un ejemplo fácilmente contrastable, el simple hecho de pedir un café con leche en euskara puede derivar en un rifi-rafe desagradable.
¿Le gusta la multi-aventura? Pruebe a ir usted por el mundo (de la CAPV) con el euskara como primera opción. Ya verá qué risas.
Eso sí, con el castellano “no problemo”. Hasta el corazón de Nuarbe, si hace falta.
Señor López, propone usted perpetuar y aumentar la discriminación que soportamos l@s euskaldunes también por parte de muchas instituciones públicas.
Antepone el supuesto derecho a no saber euskara, al derecho de ser atendido en euskara por dichas administraciones. ¿Plantearía usted el mismo escenario para el español?
Impensable, ¿verdad?
Demasiadas veces hemos soportado un clima de usos politizados y abusos políticos de las lenguas en las que se expresa la sociedad vasca. Y mucho nos tememos que estamos ante otro episodio más. Y es que nosotr@s tenemos “también” una visión moderna y abierta de la cultura en euskara. Por eso nos horroriza y nos afecta la manipulación a la que su grupo, entre otros, somete a nuestro debilitado idioma y a la fragmentada comunidad lingüística euskaldun.
Señor López, la sociedad vasca actual no es bilingüe. Infórmese. Lo fue, pero cientos de años de discriminación y prohibiciones, entre otras razones, han relegado el uso del euskara en nuestra sociedad hasta los límites actuales. Solamente una tercera parte de nuestra sociedad es bilingüe hoy por hoy. Y no ha sido un retroceso natural¸ cual la caída de la hoja en otoño, como algunos pretenden hacer creer.
Consideramos urgente una reflexión sincera para lograr un nuevo acuerdo sobre la política lingüística que permita una convivencia libre entre los hablantes de los dos idiomas. De hecho, creemos que la vía para la consolidación de una cultura en euskara, moderna y alejada de sectarismos ideológicos, pasa porque los sectores políticos, sociales o económicos que hasta hoy han ignorado o directamente discriminado a la comunidad de vasco hablantes o euskaldunes, hagan de una vez el tránsito hacia el respeto y la consideración a esta comunidad y su lengua.
En Cataluña el PSC lo hizo con el catalán, sin complejos. Algunos miembros del PP también.
¿Por qué lo que en Cataluña es algo natural, parece tan difícil en la CAPV y en el resto de Euskal Herria?
Ya nos dirá, señor López.

Zelai Nikolas, Martín Rezola, Izaskun Goirigolzarri y Jonjo Agirre, ciudadan@s vasc@s bilingües

urria 10th, 2008 | Category: euskara | Leave a comment